1 oktober 2018

Wat als je niet goed kunt lezen?

Fijn hè, kunnen lezen? Daarmee wordt het leven een stuk makkelijker, leuker en veiliger. Maar niet iedereen kan goed lezen:

  • 2,5 miljoen mensen in Nederland hebben moeite met lezen, schrijven en of rekenen.
  • Er zijn zo’n 740.000 laaggeletterde werknemers in Nederland.
  • Van de mensen tussen de 16 en 65 jaar met een VMBO of MBO-1 opleiding is 40% laaggeletterd.

Onder de oppervlakte gaat daar vaak veel leed mee gepaard. Mensen missen een hoop informatie en daarmee kansen. Ook op (het) werk. Enig idee welke medewerkers en collega’s dat bij jouw op het bedrijf of bij jouw klant zijn?

Woorden, woorden en nog eens woorden…
Heel veel veiligheidsinformatie in procedures, instructies en gebruiksaanwijzingen staat op (digitaal) papier. Vaak met lange volzinnen en moeilijke woorden, geschreven door mensen die vele jaren naar school zijn geweest. Als je moeite hebt met lezen dan kun je niet of amper bevatten wat er staat. Zelfs niet na een aantal keren herlezen. De meesten schamen zich er voor. Ze hebben allerlei wegen bedacht om er omheen te bewegen zonder dat collega’s in de gaten krijgen dat ze niet kunnen lezen. En collega’s die het wel in de gaten hebben, vinden het vaak lastig om er over te beginnen. Dat is ook een soort schaamte.

Laaggeletterdheid is vaak nog een taboe. En daardoor een groot risico voor de veiligheid en gezondheid op het werk. Een risico dat we volgens mij te veel en te vaak onderschatten. In Risico-Inventarisaties wordt het nog zelden meegenomen. Daarom ben ik blij met Stichting Lezen en Schrijven en hun initiatief ‘De week van de alfabetisering’. Laaggeletterdheid is een uitdaging die ons allemaal aangaat.

Bij een chemisch bedrijf met zo’n 100 medewerkers vroeg ik een teamleider hoe hij zijn mensen laat weten hoe ze veilig en gezond kunnen werken. “Ik geef ze een instructie om te lezen en te tekenen.” Hij liet me wat van die instructies zien. Iedere procedure was zo’n vijf, zes bladzijden. Helemaal volgeschreven, met lange zinnen en veel ‘moeilijke’ woorden.
‘Hoe weet jij dat ze begrijpen wat er staat?’ vroeg ik hem. Dat wist hij niet. Maar mensen tekenden dus voor hem was het goed genoeg.
Deze teamleider vroeg nooit of ze het begrepen hadden. Hij durfde dat niet goed; wist ook niet goed wat hij er dan mee moest doen. De onzekerheid en het ongemak zit aan twee kanten.

Durf het bespreekbaar te maken
Een taboe doorbreken vergt moed. In dit geval van zowel degene die moeite met lezen, rekenen en schrijven heeft, als van degene die dat vermoedt bij een ander.
Op de Facebook pagina van Stichting Lezen en Schrijven is veel informatie te vinden die jou daarbij kan helpen. Daarop staan ook filmpjes van mensen die het taboe doorbroken hebben en alsnog leerden lezen. Hun leven is er zoveel beter en prettiger door geworden!

Alvast wat tips:

Stap 1: Herken de signalen

Stap 2: Ga het gesprek aan
Vermoed je dat iemand moeite met lezen, schrijven of rekenen heeft? Vertel deze persoon dan:

  • Dat hij/zij zich niet hoeft te schamen
  • Dat hij/zij nooit te oud is om te leren
  • Dat er speciale cursussen zijn voor volwassenen (in kleine groepen of zelfs één-op-één).

Stap 3:  Vertel over de bellijn voor advies en hulp.
Stichting lezen en schrijven, de organisator van de Week van de alfabetisering heeft een gratis Bellijn waar mensen info kunnen krijgen over hoe zij alsnog kunnen leren lezen, schrijven en rekenen. Wist je dat je je daar ook kunt aanmelden als vrijwilliger om zo andere te helpen met leren lezen, schrijven en rekenen?

 

Behapbare procedures
Tot slot… Laaggeletterdheid komt echt veel meer voor dan we beseffen. De impact is groot. Wij kunnen allemaal een steentje bijdragen om  kleiner te maken.
Durf het taboe te doorbreken en spreek mensen aan. Daar wordt die persoon gelukkiger van en het werk voor iedereen veiliger en gezonder.

En verder is het sowieso slim om grote hoeveelheden tekst, lange zinnen en moeilijke woorden te vermijden.  Zorg voor behapbare procedures in gemakkelijke taal. Gebruik zoveel mogelijk beeld.
Daar wordt iedereen blij van.

 

Blog